انواع سازهای زهی از نظر شیوهٔ نواختن
در نوشتههای پیشین به سازهای زهی و ساختار آنها پرداختیم. با این حال، سازهای زهی خود به چند دسته تقسیم میشوند. در این نوشته از وبلاگ آرین لوتوس قصد داریم انواع سازهای زهی را از نظر روش نواختن بهتر معرفی کنیم. بنابراین، دعوت میکنیم تا پایان این مطلب همراه ما باشید.
انواع سازهای زهی از نظر شیوهٔ نواختن
زهیهایی که با زخمه نواخته میشوند
زهیهایی که با آرشه نواخته میشوند
زهیهایی که با ضربه نواخته میشوند
۱- زهی زخمهای
این سازها به گونهای نواخته میشوند که با کشیدن یا ضربه زدن انگشت یا مضراب بر بخشی که صدا را ایجاد میکند، صوت تولید میشود.
بسیاری از سازهای زهیای که با ضربه یا کشیدن نواخته میشوند، در دستهی سازهای بربطگونه جای میگیرند. برخی از آنها عبارتند از:
گیتار،
گیتار بیس،
سیتار،
بالالایکا،
بانجو،
ماندولین.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه ۴ نکتهای که باید قبل از یادگیری دف بدانید!.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً تهیه کننده موسیقی به چه کسی گفته می شود؟ را بخوانید.
مقاله هوشنگ ظریف | ۱۷ سال تدریس تار در هنرستان موسیقی منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
علاوه بر این سازها، گاهی در سازهای آرشهای نیز به جای استفاده از آرشه، سیمها با انگشت اشاره کشیده میشوند که به این شیوه، اجرای زخمهای یا پیتزیکاتو گفته میشود.
در برخی موارد، نوعی اجرای زخمهای به کار میرود که در آن از ناخن برای ضربه زدن استفاده میشود و به آن زخمهی ناخنی میگویند.
همچنین روشی از اجرای زخمهای وجود دارد که در آن سیم با نیرو به سمت بالا کشیده میشود و هنگام بازگشت به دستهی ساز برخورد میکند. این روش را زخمهی شلاقی یا زخمهی بارتوک مینامند.
نوع دیگری نیز هست که با یکی از انگشتان دست چپ اجرا میشود و زخمهی دست چپ نامیده میشود.
سُرِش زخمهای هم شیوهای است که در آن همزمان با ضربهی دست راست، دست چپ با حرکت بر روی دستهی ساز به سمت بالا و پایین میلغزد.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب بیوگرافی ساموئل یروینیان | ویولنیست یانی را بخوانید.
۲ – آرشه ای یا کمانه ای:
-
ویولن:
این ساز، کوچکترین عضو در خانواده خود است و بالاترین محدوده صوتی را تولید میکند. ساختمان آن نسبتاً پیچیده است.
از آنجا که کوک کردن ویولن نیاز به دقت بسیار بالایی دارد و باید مراقب بود تا صدایش خارج نشود، بهتر است آموزش آن از سالهای کودکی آغاز شود.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً مفهوم کاور در موسیقی را بخوانید.
ویولن روی شانه چپ قرار میگیرد و با یک آرشه که در دست راست نگه داشته میشود، نواخته میشود. به طور کلی، ویولن در دو نوع اصلی ساخته میشود:
ویولن آکوستیک
-
ویولن الکتریک
-
ویولا
این ساز از خانواده ویولن و در گروه سازهای آرشهای جای میگیرد. صدای آن نسبت به ویولن، پایینتر و بمتر است. به همین دلیل، سیمهای آن کلفتتر و سنگینتر است و آرشه آن نیز وزن بیشتری دارد.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره پرده و نیم پرده در موسیقی به چه معناست؟ بیابید.
ویولنسن
از نظر ساختاری بسیار شبیه به ویولن و ویولا است. فرق اصلی آن در اندازه بزرگتر و وزن بیشترش است. صدایش نیز رساتر و غنیتر است و معمولاً در موسیقی کلاسیک و جاز به کار میرود.
کمانچه
این ساز یکی از کهنترین و اصیلترین سازهایی است که با آرشه نواخته میشود و در طول زمان از ساز رباب تکامل یافته است. شکل اصلی آن یک کاسه گرد و توخالی است که نقش مهمی در تولید صدای ساز دارد.
۳- سازهای زهی ضربه ای یا کوبه ای
در این سازها، نوازنده با ضربه زدن یا کشیدن انگشت بر روی سیمها، صدا ایجاد میکند.
سنتور
از شناختهشدهترین و خوشآهنگترین سازهای کوبهای، سازی است که دو چوب نازک دارد و با زدن این چوبها بر سیمهای آن، نوای دلنشینی پدید میآید.
پیانو
این ساز کلیدهایی دارد که با فشردنشان صدا ایجاد میشود. محدوده صوتی آن نزدیک به هفت اکتاو است که در مقایسه با سازهای معمول، وسیعترین محدوده را به خود اختصاص داده است. همچنین جعبه صوتی بزرگی در آن به کار رفته است.
رباب
این ساز یکی از سازهای قدیمی و محلی ایران است که با زخمه زدن به سیمهایش نواخته میشود. این ساز بیشتر در مناطق شمال شرقی کشور رایج است. ساختمان آن از چهار بخش اصلی به نامهای سر، شکم، سینه و دسته ساخته شده است.
نکتهای که رباب را از خیلی از سازهای دیگر متمایز میکند، چگونگی قرارگیری پردهها روی دسته آن است. این ساز در مجموع شش سیم دارد که به صورت سه جفت سیم کنار هم قرار گرفتهاند.
