با اصطلاح فرم سونات آشنا شوید
اصطلاح فرم سونات، در واقع به ساختار یک موومان (بخش) در موسیقی اشاره دارد. برای بسیاری از علاقهمندان به موسیقی، آشنایی با این گونه اصطلاحات، هم مفید و هم ضروری است. در این قسمت از وبلاگ آرین لوتوس، فرم سونات به طور جامع و کامل بررسی شده است. خواهشمندیم تا پایان این نوشته همراه ما بمانید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً امیرسالار کرامتی | مدرس هنگدرام را بخوانید.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره یادگیری پیانو بدون داشتن پیانو ممکن است؟ بیابید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله کلوب ۲۷؛ افسانه غمگین موسیقی راک اند رول ادامه دهید.
برای گسترش دانش خود، به مقاله ۱۰ تا از جملات ولفگانگ آمادئوس موتزارت سر بزنید.
فرم سونات چیست؟
قوانین ساختاری سونات مانند قوانین فیزیک، سفت و سخت و تغییرناپذیر نیستند. با این حال، موومان اول یک سونات (که در سمفونیها نیز دیده میشود، زیرا سمفونی در اصل یک سونات برای ارکستر بزرگ است) معمولاً از یک چارچوب مشخص پیروی میکند.
به زبان ساده، این موومان اول سه بخش اصلی دارد: بخش معرفی، بخش گسترش و بخش بازگشت و جمعبندی.
در دوران موسیقی باروک، واژهٔ سونات میتوانست معانی مختلفی در سبک، فرم یا نوع سازبندی یک قطعه داشته باشد. از دورهٔ کلاسیک تا قرن بیستم، تعداد بسیار زیادی از آثار مهم موسیقی در قالب “فرم سونات” (که گاهی “فرم سونات – آلگرو” هم نامیده میشود) خلق شدهاند.
توجه داشته باشید که “فرم سونات” فقط به ساختار یک موومان واحد اشاره دارد و نباید آن را با خودِ “سونات” اشتباه گرفت که معمولاً به یک قطعهٔ کامل چندموومانی گفته میشود. موومانهای سریع ابتدایی در سمفونیها، سوناتها و کوارتتهای زهی دورهٔ کلاسیک، اغلب از فرم سونات استفاده میکنند. این فرم در موومانهای آهسته و حتی موومانهای سریع پایانی برخی آثار نیز به کار رفته است.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله کاپو یا باره بند گیتار چیست؟ مراجعه کنید.
برای یادگیری پیشرفته، به میکروفن های مناسب برای ضبط صدا و ساخت استودیوی خانگی مراجعه کنید.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله ۵ تمرین تنفس برای سازهای بادی مراجعه کنید.
مقاله رابطه علمی بین موسیقی و خاطرات! منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
از لحاظ تاریخی سونات از کجا و چگونه شکل گرفته است؟
واژه سونات یا «سوناتا» در پایان سده شانزدهم رواج یافت تا موسیقیای که با ساز اجرا میشد را از موسیقی آوازی جدا کند. اگر قطعهای با ساز نواخته میشد، به آن سونات میگفتند و اگر با آواز خوانده میشد، کانتات یا «کانتاتا» نام داشت.
در آن دوران، وقتی چند ساز با هم ترکیب میشدند و گروه کوچکی را تشکیل میدادند، همین واژه ساده برای بیان مقصود کافی بود. اما وقتی این گروهها بزرگتر شدند و به ارکستر و سپس ارکستر سمفونیک تبدیل شدند، شرایط کمی پیچیدهتر گردید.
امروزه، سونات به قطعهای سازی گفته میشود که از چند بخش (موومان) تشکیل شده و توسط یک یا دو (و گاهی سه) نوازنده اجرا میشود. گاهی به گروههای کمی بزرگتر نیز سونات گفته میشود، مانند سونات زهی روسینی و مندلسون. در دوره باروک، گونهای از سونات رایج بود که در آن یک ساز زهی یا بادی ملودی اصلی را مینواخت و یک ساز کلیدی (مانند هارپسیکورد) آن را همراهی میکرد.
در سالهای ۱۶۰۰ تا ۱۶۵۰، قطعات سازی به نام کانتسونا در چند بخش ساخته میشدند که از نظر سرعت و ریتم با یکدیگر تفاوت داشتند. این بخشها به تدریج طولانیتر و تعدادشان کمتر شد و در نهایت به صورت موومانهایی جداگانه درآمدند. با رسیدن به سال ۱۶۵۰، کانتسونا و سونات در هم آمیختند و واژه سونات جایگزین کانتسونا گردید.
در موسیقی دوره باروک، انواع مختلفی از سونات مانند سونات کلیسا، سونات مجلسی، سونات برج و سونات کلاویه، هر کدام با ویژگیهای خاص خود، رواج داشتند.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب روش های کاهش نشت صدا در استودیوی خانگی را بخوانید.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در چه افرادی از کاپو استفاده میکنند؟ پیدا کنید.
اگر سوالاتی دارید، مقاله فرت گیتار چیست؟ به شما کمک خواهد کرد.
از لحاظ ساختاری چه ویژگی هایی دارد؟
سونات بر اساس یک ساختار سه بخشی شکل میگیرد. به زبان ساده در موسیقی به آن فرم ABA میگویند. یعنی در ابتدا یک موضوع یا ملودی اصلی ارائه میشود، سپس آن موضوع گسترش و بسط داده میشود و در پایان، دوباره همان موضوع اولیه تکرار میگردد. نکته جالب درباره فرم سونات این است که این ساختار نه تنها امکان شکستن بسیاری از قواعد اولیه تئوری موسیقی را فراهم میکند، بلکه حتی آن را تشویق نیز مینماید. برای مثال، در یک قطعه سونات میتوان در میان قطعه، گام یا میزانسنجی (کسر میزان) را تغییر داد.
در صورت علاقهمندی، مطلب یافتههای علمی درباره فواید موسیقی بی کلام را از دست ندهید.
یک موومان دارای فرم سونات از سه بخش اصلی تشکیل مییابد:
یک قطعه سونات معمولاً از سه بخش اصلی تشکیل میشود:
۱- بخش معرفی نُتها (exposition)، که در آن نُتهای اصلی اثر برای نخستین بار معرفی میشوند؛
۲ – بخش گسترش (development)، که در آن نُتهای اصلی با تغییراتی جدید و خلاقانه ارائه میشوند؛
۳ – بخش بازگشت نُتها (recapitulation)، که در آن نُتهای اصلی دوباره و به شکلی آشنا تکرار میگردند.
برای گسترش دانش خود، به مقاله فلوت سر عصایی یا سرمنحنی چیست؟ سر بزنید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه معرفی ساز شوفار.
برای گسترش دانش خود، به مقاله دلیل شباهت ربنای استاد شجریان و آواز ام کلثوم سر بزنید.
«مهتاب» و «آپاسیوناتا»، نام دو سونات از بتهوون هستند (البته این نامها را خود بتهوون انتخاب نکرده، بلکه ناشران آثار او این عنوانها را برای قطعاتش برگزیدهاند). سوناتهای بتهوون، مانند سوناتهای دیگر آهنگسازان، ویژگیهای مشترکی دارند و به دلیل همین ویژگیهای مشترک است که همه آنها را با نام «سونات» میشناسیم.
برای گسترش دانش خود، مقاله نقش پیانو در موسیقی جاز را مطالعه کنید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب تفاوت درآمد و پیش درآمد چست؟ (به زبان ساده) را بخوانید.
مقاله بررسی موسیقی فیلم مرثیه ای برای یک رویا منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
